Maria Pomianowska od lat odkrywa przed słuchaczami bogactwo dawnych instrumentów i tradycji muzycznych, łącząc je w brzmienia, które potrafią zaskoczyć i poruszyć. Jak słuchać jej muzyki, by dostrzec niuanse, opowieści i inspiracje ukryte w każdej melodii? W tym artykule podpowiadam, na co zwrócić uwagę i od czego zacząć, by lepiej poznać jej wyjątkowy świat dźwięków.
Muzykę Marii Pomianowskiej ukształtowały europejska edukacja wiolonczelowa i podróże po Azji. W 1984 roku, po ukończeniu średniej szkoły muzycznej, wyjechała do Indii studiować tamtejszą muzykę. Odkryła tam improwizację, swobodę i bezpośredni kontakt z emocjami, których brakowało jej w stresującym klasycznym wykonawstwie.
W Indiach Pomianowska poznała ragę, klasyczną formę rozwijaną od około 5000 lat, oraz jej skale, zasady prowadzenia melodii i ornamentacji. Zaczęła też postrzegać dźwięk jako wibrację i część porządku świata. Dlatego w jej podejściu ważne miejsce zajmują pokora wobec dźwięku, improwizacja, cisza i aktywny udział słuchaczy.
Podróże pozwoliły jej poznać instrumenty o różnorodnym brzmieniu: indyjską sarangi, opisywaną jako 40-strunowa wiolonczela, irańskie kemancze, chińskie erhu, mongolski morin khuur z dwiema strunami z końskiego włosia oraz koreańskie adżengu i haegeum. Sięga również po bliskowschodni rebab. Instrumenty te wnoszą do jej muzyki zarówno brzmienie ludzkiego głosu, jak i szorstkie, skrzypiące, bogato ornamentowane frazy.
Zapomniane polskie instrumenty wracają do życia dzięki azjatyckiej technice
Do polskich korzeni Pomianowska wróciła z wiedzą zdobytą na Wschodzie. Lutnik Andrzej Kuczkowski i badaczka Ewa Dahlig zrekonstruowali sukę biłgorajską, zaginioną po II wojnie światowej, korzystając m.in. z XIX-wiecznej akwareli Wojciecha Gersona. Artystka opracowała rozmiar instrumentu i sposób gry, a później zamówiła kopię fideli płockiej, odnalezionej w 1985 roku w suchej studni po kilkuset latach. Sukę mają 4 struny, a fidel — 6; oba instrumenty trzyma się pionowo. W ich dawną technikę gry Pomianowska tchnęła życie, wykorzystując stosowaną w Indiach od ponad 500 lat technikę paznokciową.
Pomianowska łączy tradycję z nowymi aranżacjami, improwizacją i współczesnym odbiorcą. Na albumie „Tekla” z 2012 roku opracowała utwory Tekli Bądarzewskiej, odchodząc od fortepianowego brzmienia. Szczególne miejsce zajmuje „Modlitwa dziewicy” — XIX-wieczny przebój znany w Japonii, Korei i Chinach. W Tokio melodię słychać m.in. przy nadjeżdżających pociągach i ze śmieciarek, a japońskie dzieci uczą się jej w szkołach.
Najciekawsze w tej historii jest to, że dalekie inspiracje pomagają na nowo usłyszeć lokalną tradycję, zamiast ją wypierać. Pomianowska koncertuje, komponuje, uczy i promuje muzykę świata. Współpracowała także z Akademią Muzyczną w Krakowie, gdzie wprowadzono sukę i fidel do edukacji akademickiej. Jej brzmienie łączy indyjską swobodę, azjatycką uważność na dźwięk i polskie melodie, przekraczając granice kultur.
Jak odkrywać niezwykłe brzmienie Marii Pomianowskiej
Podczas słuchania zwróć uwagę na barwę instrumentów, improwizację, ciszę i spotkania polskich oraz azjatyckich tradycji.
- Najpierw wsłuchaj się w barwę instrumentów. Suka biłgorajska i fidel płocka to smyczkowe instrumenty trzymane pionowo, odtworzone na podstawie źródeł historycznych. Porównaj ich dźwięk z sarangi, erhu, kemancze i morin khuur — każdy z tych instrumentów inaczej prowadzi melodię.
- Skup się na melodii, nie tylko na harmonii. W utworach inspirowanych muzyką Azji wychwytuj ornamenty, mikrotony i charakterystyczne skale. Ćwierćtony mogą brzmieć nietypowo dla europejskiego ucha, jednak w wielu tradycjach stanowią ważny element muzyki, a nie błąd wykonawczy.
- Obserwuj, jak muzyka rozwija się w improwizacji. Zwróć uwagę na swobodne frazy i emocje wykonania. Pod wpływem muzyki Indii Pomianowska otworzyła się na improwizację i zaczęła traktować muzykę jako przeżycie oraz źródło radości dla artystki i słuchaczy.
- Zostaw miejsce na ciszę. Po zakończeniu frazy zatrzymaj się na chwilę. W podejściu Pomianowskiej pauza pozwala publiczności odpowiedzieć na muzykę, dzięki czemu słuchacze stają się partnerami wykonawcy, a nie tylko odbiorcami.
- Porównuj polskie i azjatyckie tradycje. W opracowaniach Pomianowskiej, między innymi na płycie „Tekla”, sprawdź, jak zmienia się brzmienie polskich melodii. „Modlitwa dziewicy” Tekli Bądarzewskiej, popularna w Japonii i innych krajach Azji, pokazuje, że taka muzyczna podróż pomaga odkrywać także zapomnianych polskich kompozytorów.
| Brzmienie | Fakt | Jak słuchać |
|---|---|---|
| Suka biłgorajska | 4 struny; smyczek; gra trzymana pionowo | Zwróć uwagę na surową, archaiczną barwę |
| Fidel płocka | 6 strun; oryginał odnaleziony w 1985 r. | Śledź głębokie, smyczkowe frazy |
| Sarangi | Indie; instrument smyczkowy | Słuchaj płynnych ozdobników i improwizacji |
| Morin khuur | Mongolia; 2 struny z końskiego włosia | Wyczuj przestrzeń i śpiewną, poruszającą barwę |
| Podczas słuchania | Melodia · cisza · emocje | Nie spiesz się; zostaw miejsce na własne odczucia |
Suka biłgorajska i fidel płocka – odkrywanie zapomnianych polskich instrumentów
Poniżej znajdziesz najważniejsze informacje o suce biłgorajskiej i fideli płockiej: ich historii, budowie i rekonstrukcji, a także o roli Marii Pomianowskiej w przywróceniu ich do muzyki.
- Suka biłgorajska – rekonstrukcja na podstawie dawnych źródeł. Instrument zaginął po II wojnie światowej. Ponad 25 lat temu odtworzyli go lutnik Andrzej Kuczkowski, korzystając z XIX-wiecznej akwareli Wojciecha Gersona i wiedzy prof. Ewy Dahlig. Maria Pomianowska opracowała też nowy rozmiar suki, który stał się wzorem dla wielu współczesnych wykonawców.
- Fidel płocka – znalezisko sprzed stuleci. W 1985 roku odkryto jej oryginał w suchej studni w Płocku. Mimo upływu wieków zachował się niemal w idealnym stanie. Fidel jest starsza od suki biłgorajskiej, a kształtem przypomina dawne skrzypce brzuchowe. Na podstawie oryginału zbudowano współczesną kopię.
- Budowa i technika gry. Oba instrumenty smyczkowe muzycy trzymają pionowo. Suka ma cztery struny, a fidel płocka sześć. XVI-wieczny teoretyk Martin Agricola i inne dawne źródła wskazują, że polscy muzycy mogli wkładać palce między struny, zamiast dociskać je do gryfu. Tę technikę, zwaną paznokciową, spotyka się także w azjatyckich tradycjach muzycznych, między innymi w Indiach.
- Podróże pomogły odkryć polskie korzenie. Podczas wieloletnich podróży i studiów, między innymi w Indiach, Pomianowska poznawała różne tradycje muzyczne i instrumenty: sarangi, kemancze, erhu, morin khuur, adżeng oraz haegeum. Później wykorzystała tę wiedzę i znajomość technik gry, pracując nad dawnymi polskimi fidelami.
- Powrót do edukacji i na scenę. Współpraca z prof. Zdzisławem Łapińskim wprowadziła sukę biłgorajską i fidel płocką do edukacji akademickiej, a studenci coraz liczniej uczą się na nich grać. Pomianowska koncertuje i nagrywa zrekonstruowane instrumenty, prezentując ich brzmienie publiczności w Polsce i za granicą.
Od sarangi po morin khuur: niezwykłe instrumenty w muzyce artystki
Maria Pomianowska jest multiinstrumentalistką, kompozytorką, wokalistką i pedagożką. Łączy polskie tradycje z brzmieniami poznanymi podczas podróży po Azji. Jednym z jej najważniejszych instrumentów jest sarangi — indyjski instrument smyczkowy z 40 strunami. Artystka uczyła się na nim grać podczas kilkuletniego pobytu w Indiach, gdzie poznała też swobodę improwizacji i odmienne podejście do dźwięku.
Podróże przyniosły jej spotkania z kolejnymi instrumentami: irańskim kemancze, chińskim erhu i mongolskim morin khuur. Dwie struny tego ostatniego, wykonane z końskiego włosia, wydają przejmujący, niemal śpiewny dźwięk. W Korei Pomianowską zachwyciły adżeng i haegeum, a na Bliskim Wschodzie — rebab, czasem nazywany przodkiem instrumentów smyczkowych. Jak piszę jako autorka tego tekstu: „Kiedy słucham tych dźwięków, czuję, że muzyka pozwala mi spotkać się z inną kulturą bez pośpiechu i uprzedzeń”. Występy artystki pokazują, że instrumenty z odległych kultur mogą współbrzmieć bez tłumacza.
Zaginione instrumenty znów ożywają w muzyce
Podczas muzycznych poszukiwań Pomianowska wróciła do zapomnianych polskich instrumentów. Z lutnikiem Andrzejem Kuczkowskim i przy wsparciu wiedzy prof. Ewy Dahlig odtworzyła sukę biłgorajską, zaginioną po drugiej wojnie światowej. Za wzór posłużyła XIX-wieczna akwarela Wojciecha Gersona. Suka ma cztery struny i, podobnie jak fidel płocka, jest trzymana pionowo. Kopię fideli Pomianowska zamówiła po tym, jak w 1985 roku odnaleziono jej oryginał w suchej studni w Płocku. Fidel ma sześć strun, a dawna technika gry — z palcami ustawianymi między nimi — przypomina rozwiązania, które artystka poznała w Indiach.
Pomianowska nie traktuje tych instrumentów jak muzealnych eksponatów: gra na nich podczas koncertów i nagrań, a ich brzmienie wplata w kompozycje inspirowane muzyką świata. Dźwięk oznacza dla niej więcej niż melodię — to wibracja i przestrzeń spotkania wykonawcy z publicznością. Sarangi, morin khuur, suka biłgorajska i fidel płocka wnoszą do jej muzyki różne barwy, tworząc żywą mapę kultur.
Ciekawostka: pionowy sposób trzymania suki biłgorajskiej i fideli płockiej sprawia, że ich brzmienie można odkrywać, obserwując nie tylko smyczek, lecz także pracę palców na strunach — to ważny element dawnej techniki gry.
Cisza, emocje i wspólne przeżywanie – jak słuchać muzyki Marii Pomianowskiej
Muzyki Marii Pomianowskiej warto słuchać bez pośpiechu. Podrzucam odnośnik do wpisu, w którym była mowa o podobnym zagadnieniu. Artystka łączy polskie tradycje z muzyką Indii, Chin, Japonii, Iranu i Mongolii, a obok wiolonczeli gra na sarangi, kemancze, erhu oraz rekonstruowanej suce biłgorajskiej. Każdy instrument ma odrębną barwę: przywodzi na myśl śpiew, skrzypienie, westchnienie lub drżenie strun. Sama najpierw wsłuchuję się w te brzmienia, a dopiero potem podążam za melodią.
W muzyce kultur azjatyckich cisza między frazami nie jest pustką — może zachęcać słuchacza do własnych skojarzeń i emocji. Pomianowska odkryła w Indiach improwizację i nowe podejście do dźwięku; po powrocie w 1984 roku zaczęła dzielić się tymi doświadczeniami także w Polskim Radiu. Jej utworów można słuchać bez znajomości egzotycznych skal czy nazw instrumentów: wystarczy uważność.
Gdy dźwięki łączą ludzi ponad granicami
Koncert staje się spotkaniem artystki z publicznością, a nie jednostronnym pokazem. Dźwięki budzą osobiste skojarzenia, które nabierają nowych znaczeń, gdy słuchacze dzielą się wrażeniami. Można przez pierwszą minutę skupić się na instrumentach, potem śledzić emocje, a po utworze przez chwilę zachować ciszę. Taki sposób słuchania odpowiada Pomianowskiej, dla której muzyka ma dawać radość zarówno wykonawcom, jak i publiczności.
W nagraniach Pomianowskiej spotykają się odległe tradycje i polskie dziedzictwo. Artystka przywróciła sukę biłgorajską, rekonstruowaną na podstawie XIX-wiecznego obrazu Wojciecha Gersona, i popularyzuje fidel płocką. Jej opracowania utworów Tekli Bądarzewskiej przypominają, że „Modlitwa dziewicy” od pokoleń rozbrzmiewa także w Japonii, Chinach i Korei. Ta historia nie jest konieczna, by docenić muzykę, ale uważne słuchanie pozwala poczuć, jak łączy ona różne miejsca i ludzi.
Wskazówka: podczas kolejnego odsłuchu wybierz jeden instrument i śledź, jak zmienia się jego barwa oraz dialog z pozostałymi — tak łatwiej wychwycić, jak Maria Pomianowska splata odmienne tradycje w jedną opowieść.
Źródła:
- https://www.polskieradio.pl/8/8339/artykul/3291844,maria-pomianowska-muzyka-to-radosc-dla-wykonawcy-i-jego-publicznosci-zobacz-wideo
- https://legalnakultura.pl/pl/czytelnia-kulturalna/rozmowy/news/3475,wibrujacy-wszechswiat
- https://prestoportal.pl/maria-pomianowska-europa-nie-jest-juz-wazna
